|
|
DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu:
Çocukta 7 yaşından önce başlayan, en az iki ortamda (ev,
okul) 6 ay süreyle yaşına ve gelişim seviyesine uygun
olmayan dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik, hiperaktivite
ve dürtüsellik belirtileriyle görülen bozukluğa
denir.
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu gösteren
bireylerde öğrenme , davranış vb. problemler
görülebilmektedir.
DSM IV Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite/ Aşırı
Hareketlilik
Bozukluğunun Tanı Ölçütleri:
a) Dikkatsizlik
1. Çoğu zaman dikkatini ayrıntılara veremez ya da okul
ödevlerinde, işlerinde ya da diğer etkinliklerinde
dikkatsizce hatalar yapar,
2. Çoğu zaman üzerine aldığı görevlerde ya da oynadığı
etkinliklerde dikkati dağılır,
3. Doğrudan kendisine konuşulduğunda çoğu zaman
dinlemiyormuş gibi görünür,
4. Çoğu zaman yönergeleri izlemez ve okul ödevlerini,
ufak tefek işleri ya da iş yerindeki görevlerini
tamamlayamaz (karşıt olma bozukluğuna ya da yönergeleri
anlayamamaya bağlı değildir),
5. Çoğu zaman üzerine aldığı görevleri ve etkinlikleri
düzenlemekte zorluk çeker,
6. Çoğu zaman sürekli zihinsel çabayı gerektiren
görevlerden kaçınır, bunları sevmez ya da bunlarda yer
almaya karşı isteksizdir,
7. Çoğu zaman üzerine aldığı görevler ya da etkinlikler
için gerekli olan şeyleri kaybeder (örn. Oyuncaklar, okul
ödevleri, kalemler, kitaplar ya da araç-gereçler),
8. Çoğu zaman dikkati dış uyaranlara kolaylıkla
dağılır,
9. Günlük etkinliklerinde çoğu zaman unutkandır.
b) Hiperaktivite/ Aşırı hareketlilik
1. Çoğu zaman elleri, ayakları kıpır kıpırdır ya da
oturduğu yerde kıpırdanıp durur,
2. Çoğu zaman sınıfta ya da oturması beklenen diğer
durumlarda oturduğu yerden kalkar,
3. Çoğu zaman uygunsuz olan durumlarda koşuşturup durur
ya da tırmanır (ergenlerde ya da erişkinlerde öznel
huzursuzluk duyguları ile sınırlı olabilir),
4. Çoğu zaman, sakin bir biçimde, boş zamanları geçirme
etkinliklerine katılma ya da oyun oynama zorluğu vardır,
5. Çoğu zaman hareket halindedir ya da bir motor
tarafından sürülüyormuş gibi davranır,
c) Dürtüsellik/
Ataklık
1. Çoğu zaman sorulan sorunun tamamlanmasını
beklemeden cevabını verir,
2. Çoğu zaman sırasını bekleme güçlüğü vardır,
3. Çoğu zaman başkalarının sözünü keser ya da
yaptıklarının arasına girer.
(hiperaktivite-ataklık belirtilerinden altısı ya da daha
fazlasını, en az altı aydır uyumsuzluk yaratacak ve gelişim
düzeyine uygun olmayan şekilde göstermesi gerekir)
Çocukta yukarıda yer alan tanı ölçütlerinin yanı sıra;
temel belirtilerin 7 yaşından önce başlaması, en az iki
ortamda görülmesi, (okul ve evde) ve 6 ay boyunca da devam
ediyor olması Yaygın gelişimsel bozukluk, zihinsel ve
gelişimsel yetersizlik ve diğer psikolojik bozuklukların ve
işitme ve görme yetersizliklerin olmaması gerekmektedir.
Bireylerde okul öncesi dönemden itibaren görülmeye başlayan
DEHB’nin, tanısını kesinleştirecek bir test bulunmamaktadır.
Bu nedenle DEHB’nin tanısının konulması çok yönlü
değerlendirmeyi ve farklı bilgi kaynaklarının iş birliğini
gerekmektedir. Klinisyenin tanı araçları, ana baba çocuk
görüşmesi, ana baba çocuk gözlemi, ebeveyn ve öğretmen
davranış dereceleme ölçekleri, fiziksel ve nörolojik
muayene, bilişsel testler, işitme ve görme testi gibi
yaklaşımlardır. Çocuk-ergen ruh sağlığı ve hastalıkları
kliniklerinde DEHB tanısı, mevcut belirtilerin yaş ve
zihinsel düzeye göre değerlendirilip çocuk psikiyatristleri
ve klinik psikologlar tarafından DSM-IV tanı ölçütlerine
göre konulmaktadır.
Özellikleri:
Bilişsel Gelişim Özellikleri:
Zekaları normal ya da normalin üstünde olmasına rağmen
dikkatleri çok kısa süreli ve çabuk dağıldıkları için
genellikle öğrenme problemleri yaşamaktadırlar.
Genellikle başladıkları işi sonlandırmada güçlük çekerler.
Devamlı dikkat ve emek isteyen işlerde çalışmak istemezler.
Dikkatlerini uygun olarak ortama yönlendirmede zorluk
yaşamaktadırlar.
Çalışmalarını plansız, düzensiz ve karmakarışık bir biçimde
sürdürürler.
Günlük işlerinde genellikle unutkandırlar. Randevularını,
beslenme saatini, eşyalarını, öğretmenin aileye gönderdiği
mesajları vb. sıklıkla unutabilmektedirler.
Okuma ve yazma becerilerinde sıkıntılar
yaşayabilmektedirler.
Bu çocukların bellek işleyişinde güçlükleri vardır. Belleğe
ilişkin asıl sorun, söylenen sözün çocuğun dikkat alanına
girmemesi nedeniyle öğrenmede yetersizlik yaşanmasıdır.
Aileler ve öğretmenler sıklıkla bu çocukların
unutkanlıklarından yakınmaktadırlar. Bellek sorunları
özellikle çocuklardan bir şey yapmaları istendiğinde ya da
birkaç yönerge aynı anda verildiğinde yaşanır.
Motor Gelişim
Özellikleri:
Bazı DEHB çocuklarda gelişimsel gerilik görülebilmektedir.
Motor koordinasyonu zayıf olabilmektedir. DEHB olan
çocukların çoğu ince motor becerisi gerektiren işlerde
özellikle yazı yazmada zorluk yaşarlar.
Sosyal ve Duygusal
Gelişim Özellikleri:
Dikkat sürelerinin kısa ve atak olmaları çocukların sosyal
kuralları öğrenmelerini güçleştirmektedir. Bu nedenle
arkadaş bulmakta ve kurallarına göre oyun oynamakta güçlük
çekebilmektedirler.
Grup içinde oynarken ya da çalışırken sırasını beklemekte
zorlanmaktadırlar ve yönergelere ve kurallara uymada zorluk
yaşadıkları için sosyal olarak uyumsuzluk göstermektedirler.
Aşırı hareketlidirler.
Eşyalarını, kitaplarını, kalemlerini ve oyuncaklarını sık
sık kaybetmektedirler.
Ödevlerin ve etkinliklerin düzenlenmesinde sıklıkla zorluk
çekmektedirler. Çoğu kez olası sonuçları düşünmeden kendini
fiziksel olarak tehlikeye atabilirler (sağına soluna
bakmadan caddeye fırlamak gibi),
İsteklerini ertelemekte ve dürtülerini kontrol etmekte
zorluk çekebilmektedirler.
Dil ve Konuşma Özellikleri:
Konuşurken ses ve sözcük atlamaları görülebilir.
Nedenleri:
DEHB’nin sıklığı DSM IV (Köroğlu, 1994)’ün verilerine göre
toplumda %3-5 arasında, erkek çocuklarda kızlara oranla 3
kat daha fazla olduğu tespit edilmiştir. DEHB’nin nedenleri
tam olarak bilinmese de psiko-sosyal ve biyolojik
faktörlerin etkili olduğu belirlenmiştir.
Psiko-sosyal Etmenler:İlk çocukluk dönemindeki eğitim
hataları, aşırı beklenti (çocuktan yapabileceğinden
fazlasını bekleme) ,korkulu olma, az ya da yanlış
motivasyon, gelişim krizleri, olumsuz yaşam şartları,
Biyolojik ve Genetik Etmenler: Beyin zedelenmesi , genetik
etkenler, beyindeki yapısal ve işlevsel anormallikler,
biyokimyasal değişimler,merkezi sinir sistemindeki yapısal
ve işlevsel bozukluklar.
|